Την Παρασκευή, στις 19-Ιουνίου 2026, ήρθε στα σχολεία έγγραφο από τον Δήμο Καρδίτσας, με το οποίο ζητείται η σύμφωνη γνώμη του Συλλόγου Διδασκόντων για την εγκατάσταση καμερών παρακολούθησης, μέχρι την Παρασκευή 26 Ιουνίου! Στο έγγραφο αυτό επισημαίνεται ότι η Δημοτική Αρχή προτίθεται να προχωρήσει σε εργασίες συντήρησης των σχολικών κτηριακών εγκαταστάσεων και εκτιμά ότι οι κάμερες «θα συμβάλουν σημαντικά στην πρόληψη φθορών και ζημιών που προκαλούνται κυρίως εκτός των ωρών μαθήματος και συνηθέστερα από εξωσχολικούς δρώντες». Αναφέρει επίσης ότι το έργο θα πραγματοποιηθεί μέσω χορηγίας(;!) που η Δημοτική Αρχή εξασφάλισε.
Α) Σε ό,τι αφορά στο θεσμικό σκέλος του ζητήματος, η ΕΛΜΕ Καρδίτσας επισημαίνει τα εξής:
Η απάντηση που έχουν ήδη δώσει τα ελληνικά Ανώτατα Δικαστήρια και οι Ανεξάρτητες Αρχές, που εφαρμόζουν τη σχετική νομοθεσία είναι αρνητική:
- Ο Άρειος Πάγος έχει κρίνει ότι «η τοποθέτηση καμερών ακόμη και αν δεν λειτουργούν, θέτει τους πολίτες υπό έλεγχο και αδικαιολόγητο περιορισμό της ελευθερίας τους, ως εκδήλωσης της ακωλύτου αναπτύξεως της προσωπικότητάς τους και τους παρεμποδίζει στην ελεύθερη ανάπτυξη της κοινωνικής δραστηριότητας τους, αφού και μόνο η αίσθησή τους ότι βρίσκονται υπό παρακολούθηση είναι ικανή να επηρεάσει την συμπεριφορά τους» (ΑΠ 163/2020).
- Περαιτέρω, η αρμόδια Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων έχει επανειλημμένα κρίνει ότι ο κίνδυνος να περιορισθεί η ανάπτυξη της έννοιας της ελευθερίας των ατόμων μπορεί να υφίσταται ακόμη και αν οι συσκευές βιντεοεπιτήρησης βρίσκονται εκτός λειτουργίας, διότι δημιουργείται το αίσθημα ότι είναι πολύ πιθανό να βρίσκεται ο πολίτης υπό παρακολούθηση, ενώ ο κίνδυνος αυτός ενδέχεται να είναι υψηλός, καθότι οι προσωπικές και κοινωνικές επιπτώσεις από την ύπαρξη των καμερών και του αισθήματος της συνεχούς παρακολούθησης στα θεμελιώδη δικαιώματα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής των φυσικών προσώπων που κινούνται στο συγκεκριμένο χώρο είναι άγνωστες (αποφάσεις 77/2009, 60/2021, 10/2022).
- Επιπλέον, η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων έχει κρίνει ότι, κατά περίπτωση, η ύπαρξη εγκατεστημένων καμερών σε συγκεκριμένο χώρο δημιουργεί στο κοινό την εύλογη πεποίθηση ότι αυτές λειτουργούν, με όσες συνέπειες προκαλεί η αίσθηση αυτή, ανάμεσα στις οποίες και το «chilling effect», που ορίζεται ως «η οικειοθελής -ακόμη και αυτόματη- προσαρμογή της συμπεριφοράς του προσώπου εξαιτίας του γεγονότος της παρακολούθησης» (Απόφαση 23/2021 της Αρχής). Όλα τα παραπάνω ισχύουν πολύ περισσότερο στη περίπτωση σχολικών χώρων.
Β) Στο Παιδαγωγικό σκέλος του θέματος τονίζουμε ότι το σχολείο οφείλει να παραμείνει ένας χώρος ελευθερίας και κοινωνικοποίησης. Η τοποθέτηση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης –ακόμη και εκτός ωρών λειτουργίας– καλλιεργεί κλίμα καχυποψίας, δυσπιστίας και «διαρκούς αστυνόμευσης», αντιμετωπίζοντας εκ προοιμίου ως εν δυνάμει υπόπτους τους μαθητές που χρησιμοποιούν ή που έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν το σχολικό προαύλιο για παιχνίδι, κοινωνική επαφή και συναναστροφή, κατά τις απογευματινές ώρες. Η τοποθέτηση καμερών ανοίγει το δρόμο για την παρακολούθηση όλης της σχολικής κοινότητας -μαθητών, γονιών και εκπαιδευτικών-, μετατρέπει το σχολείο σε «τηλεριάλιτι» και νομιμοποιεί στη συνείδηση όλων ότι είναι πολύ φυσιολογικό να παρακολουθούνται.
Οι κάμερες δεν συνεισφέρουν σε τίποτα στην ασφάλεια των σχολικών εγκαταστάσεων, παρά μόνον παρεμβαίνουν και επιδρούν αρνητικά στη σχολική ζωή. Είναι προφανές ότι η προστασία του κτιρίου από εξωσχολικούς μπορεί να επιτευχθεί με ηπιότερα μέτρα που δεν θίγουν προσωπικά δεδομένα, όπως ο επαρκής νυχτερινός φωτισμός, η βελτίωση της περίφραξης και, κυρίως, η ενίσχυση της φύλαξης με πρόσληψη των αναγκαίων σχολικών φυλάκων.
Επιπλέον εγείρονται σοβαρά ζητήματα διαχείρισης και αποθήκευσης του βιντεοληπτικού υλικού. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί τη χρηστή λειτουργία και κανείς δεν πρέπει να έχει εμπιστοσύνη στους χειριστές τους. Άλλωστε, ο εκπαιδευτικός κόσμος έχει την πικρή εμπειρία της τηλεκπαίδευσης, όπου διέρρευσαν τα χιλιάδες προσωπικά δεδομένα των μαθητών και των εκπαιδευτικών και για την διαρροή αυτή κανείς δεν ελέγχθηκε. Ακόμη θυμόμαστε όλοι οι εκπαιδευτικοί την απαίτηση του Υπουργείου να μπουν κάμερες στην αίθουσα διδασκαλίας κατά την περίοδο της πανδημίας. Η απαίτηση αυτή αποκρούστηκε από την ομόθυμη αντίθεσή μας. Οι εκπαιδευτικοί έχουμε κάθε λόγο να είμαστε επιφυλακτικοί. Γιατί ζητείται τώρα η ενυπόγραφη συναίνεσή μας;
Η προσπάθεια για εγκατάσταση των καμερών στα σχολεία γίνεται με λογικοφανή επιχειρήματα (η λειτουργία τους θα ξεκινάει με το πέρας των μαθημάτων, δε θα βιντεοσκοπείται το εσωτερικό των σχολείων κ.ά.) και στο τέλος καταλήγει σε σκληρή αστυνόμευση και σε καταπάτηση κάθε έννοιας δημοκρατικού δικαιώματος. Τα κοινωνικά ζητήματα δεν λύνονται με την τεχνολογία.
Στις χώρες όπου η εγκατάσταση συστημάτων παρακολούθησης θεωρείται αυτονόητη στα σχολεία δεν απέτρεψε δυσάρεστες καταστάσεις. Τα παραδείγματα της διεθνούς εμπειρίας είναι αποκαλυπτικά. Όλοι θυμόμαστε τραγικά, πολύνεκρα περιστατικά σε ΗΠΑ, Καναδά, ακόμα και σε σχολεία που παρακολουθούνταν και οι εσωτερικοί χώροι σε ώρες μαθημάτων.
Πολλώ δε μάλλον, όταν τίθεται με το εκβιαστικό δίλημμα του ελαιοχρωματισμού των σχολικών κτιρίων, με την προϋπόθεση της τοποθέτησης καμερών και μάλιστα με επισφαλή πηγή χρηματοδότησης και συγκεκριμένα αγνώστου προελεύσεως χορηγίες, όπως χαρακτηριστικά λέει η εισήγηση της Δημοτικής Αρχής. Σα να μας κάνουν και τη χάρη δηλαδή. Άλλωστε η Δημοτική Αρχή και του Υπουργείο συνολικότερα έχει εδώ και χρόνια αποδείξει πως στόχος είναι το μεγαλύτερο μέρος της απαιτούμενης χρηματοδότησης για την ομαλή λειτουργία των σχολικών μονάδων να καλύπτεται από χορηγούς. Ακόμη περισσότερο, όταν αυτό γίνεται σε μια περίοδο κατά την οποία συζητάται στη Βουλή ο «Νέος Κώδικας» των Ο.Τ.Α. ο οποίος μεταξύ άλλων κάνει λόγο για «οικονομική αυτοτέλεια» των Δήμων. Άρα κομμένη η χρηματοδότηση για υποδομές που ανήκουν στους Δήμους μεταξύ αυτών και τα σχολεία. Ποιος θα σηκώσει το βάρος αυτό στο μέλλον; Προφανώς οι χορηγοί, οι εργαζόμενοι γονείς και όλοι οι υπόλοιποι εκτός από το βασικό υπεύθυνο, το Κράτος.
Εμείς οι εκπαιδευτικοί, όπως αποτρέψαμε την εγκατάσταση καμερών μέσα στις τάξεις μας με το πρόσχημα της πανδημίας, έτσι θα εναντιωθούμε και στην εγκατάσταση καμερών στον περιβάλλοντα χώρο των σχολείων μας.