Τα Άγραφα, μία από τις ομορφότερες ορεινές περιοχές και προορισμός μοναδικής ιστορικής και πολιτιστικής αξίας, συνίσταται σε δεκάδες βουνά μήκους 50χλμ, πλάτους 30χλμ με δεκάδες άγριες κορυφές, 7 εκ των οποίων άνω των 2000 μέτρων (από τις 42 της Ελλάδας). Εδώ πηγάζουν οι ποταμοί Ταυρωπός, Αγραφιώτης αλλά και εκατοντάδες παραπόταμοι και ρέματα που υδροδοτούν τον Αχελώο, τις λίμνες Πλαστήρα και Κρεμαστών και άλλες μικρότερες. Αποτελούν έναν λαβύρινθο από διάσελα, χαράδρες, ορμητικά ποτάμια, πυκνά δάση, γκρεμούς και αλπικά οροπέδια. Τα μεγάλα υψόμετρα, το γεωμορφολογικό ανάγλυφο, τα πυκνά δάση, η απουσία εθνικών οδικών αξόνων και η διακριτική, μέχρι τώρα, παρουσία του ανθρώπου έχουν συμβάλει στη διατήρηση μιας πλούσιας άγριας ζωής και δεκάδων απειλούμενων ειδών της ελληνικής πανίδας και χλωρίδας.
Η περιοχή όμως αυτή κινδυνεύει επί των ημερών μας, αν αδρανήσουμε, να μετατραπεί σε βιομηχανικό τοπίο λόγω της επέλασης της «Πράσινης Ανάπτυξης». Στην ορεινή ζώνη των Αγράφων Ευρυτανίας και Καρδίτσας και σε υψόμετρα από 1.650μ έως και 2.000μ. έχουν αδειοδοτηθεί από την ΡΑΕ με άδεια παραγωγής 27 αιολικά 592 MW με 167Ανεμογεννήτριες (Α/Γ),που καταλαμβάνουν πάνω από 80% των βουνοκορφών, και 93 μικρά υδροηλεκτρικά 107,30 MW,που επεμβαίνουν στο σύνολο των ορεινών ρεμάτων και ποταμών της περιοχής. Μια αντίστοιχη ματιά στον σχετικό χάρτη της ΡΑΕ είναι καθηλωτική.
Ο προβληματισμός και η εναντίωση από φορείς και πολίτες ενόψει των ανωτέρω κινδύνων αναπόφευκτος και εστιάζεται, κυρίως, στους παρακάτω λόγους :
- ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ
- Η κατάληψη των βουνοκορφών των Αγράφων από ανεμογεννήτριες συνιστά σχέδιο εκτέλεσης ενός πρωτοφανούς μη αναστρέψιμου περιβαλλοντικού εγκλήματος, καθώς οι επεμβάσεις στο φυσικό τοπίο που απαιτούνται για τη μεταφορά τους αλλά και, γενικότερα, για την εκτέλεση ενός αντίστοιχουφαραωνικού τύπου έργου,συνεπάγονται την αποψίλωση τεράστιων εκτάσεων παρθένων δασών (κατά παράβαση αντίστοιχων Συνταγματικών διατάξεων), με δραματικές συνέπειες για τηβιοποικιλότητα, τη φυσιογνωμία και το ανάγλυφο του τοπίου, το μικροκλίμα της περιοχής, την τοπική επιχειρηματικότητα και οικονομία, κ.λ.π..
- Οι αιολικές εγκαταστάσεις εγκαθίσταται σε κορυφογραμμές, όπου διαπιστώνεται σχετικά ανεμπόδιστη ροή αέρα. Για να εξασφαλισθεί η πρόσβαση στην κορυφογραμμή και να μεταφερθούν εκεί κατάλληλα για την εγκατάσταση των ανεμογεννητριών μηχανήματα, απαιτείται η διάνοιξη νέων και μεγάλων δρόμων ή η διαπλάτυνση ήδη υφιστάμενων, σε απότομες και παρθένες πλαγιές, διασχίζοντας μεγάλα δάση. Δεδομένου ότι το ύψος των ανεμογεννητριώνκυμαίνεται από 150 έως 200 μ., με το μεγαλύτερο μονοκόμματο τμήμα τους, τα πτερύγια, να έχει μήκος από 50- 80 μ. , εύκολααντιλαμβανόμαστε και το μέγεθος των απαιτούμενων προδιαγραφών για τη μεταφορά του συγκεκριμένου εξοπλισμού. Επιπλέον, για τη σταθεροποίηση κάθε Α/Γ απαιτούνται τουλάχιστο 400 κυβικά μέτρα μπετόν, που και αυτό πρέπει να μεταφερθεί σε μεγάλα υψόμετρα με άπειρα δρομολόγια. Η βάση, επίσης, της κάθε ανεμογεννήτριαςαπαιτεί, συνήθως, διάμετρο τουλάχιστο 20μ. ενώ για την εγκατάστασή της απαιτείται πέριξ αυτής έκταση πέντε (5), τουλάχιστον,στεμμάτων, η οποία πρέπει να ισοπεδωθεί και να συμπιεστεί, προκειμένου να καταστεί δυνατή η με ασφάλεια εκτέλεση εργασιών από κατάλληλα μηχανήματα, όπως οι γερανοί συναρμολόγησης, κ.λ.π.. Αναπόφευκτες με όλα τούτα οι τεράστιες και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον της περιοχής, στη διατάραξη της ροής των υπόγειων υδάτων ή των επιφανειακών πηγών, κ.λ.π..
- Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των βουνών των Αγράφων είναι τα αλπικά τοπία και λιβάδια με το ελάχιστο γόνιμο έδαφος των 3-4 εκατοστών, που σ’ αυτά συναντάμε, για το οποίο απαιτήθηκαν αιώνες ολόκληροι για να διαμορφωθεί. Επόμενο, ως εκ τούτου, και το παντελώς αβάσιμο κάθε ισχυρισμού περί της δήθεν αποκατάστασης του συγκεκριμένου τοπίου είτε μετά το πέρας των εργασιών εγκατάστασης των ανεμογεννητριών είτε και μετά το τέλος της λειτουργίας αυτών.
- Μόνιμηκαι μη αναστρέψιμη η βλάβη στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον της περιοχής, εξαιτίας όλων των ανωτέρω, δεδομένο που επιδεινώνεται αν ληφθούν υπόψη και οι συνέπειες της μετά 15ετίας, περίπου, εγκατάλειψης των αιολικών πάρκων και η συνήθης και ανεξέλεγκτη πρακτική της μη τήρησης των αντίστοιχων περιβαλλοντικών όρων για απομάκρυνση του εγκαταλειμμένου εξοπλισμού και αποκατάσταση του τοπίου, το οποίο μετατρέπεται σε νεκροταφείο σκουριασμένων σιδερικών και σε μόνιμη πηγή ρύπανσης(βλέπε Εύβοια, Κύθνο, κ.λ.π.).
- Σημαντική η ζημιά και στην ορνιθοπανίδα της περιοχής και ειδικά των αρπακτικών, που χρησιμοποιούν τις κορυφογραμμές για την ανίχνευση της τροφής τους, λόγω των ανοδικών ρευμάτων αέρα, αλλά και των μεταναστευτικών πουλιών που χρησιμοποιούν τους διαύλους των Άγραφων.
- Το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής είναι προστατευόμενη περιοχή «NATURA,GR2430002, Όρη Άγραφα», την οποία όλοι μας οφείλουμε να την προστατέψουμε, ως φυσικό απόθεμα για τις επόμενες γενιές.
- Με την εγκατάσταση ανεμογεννητριών στα Άγραφα ένα αισθητικό “γλυπτό μνημείο της φύσης” θα αφανιστεί, δεδομένο που θα επιφέρει και απώλεια του συγκριτικού μας πλεονεκτήματος, αποτελούμενο από το παρθένο φυσικό τοπίο, τις ατελείωτες και ελκυστικές σε πολλούς επισκέπτες βουνοκορφές, τα πανέμορφα και γεμάτα ζωή μεγάλα δάση (που αναμένεται να μετατραπούν σε νταμάρια), κ.λ.π.. Αναπόφευκτες, εξαιτίας όλων αυτών, και αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία της περιοχής (τουρισμός, κτηνοτροφία, γεωργία, μελισσοκομία), με αντίστοιχη μείωση θέσεων εργασίας, της αξίας ακινήτων και, γενικότερα, εγκατάλειψη κάθε προοπτικής ήπιας, μέσα από τις παραπάνω μορφές δραστηριοτήτων ή παραγωγικής διαδικασίας, ανάπτυξης της περιοχής.
- Οι Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) χαρακτηρίζονται από σημαντικές ανακρίβειες και λανθασμένες εκτιμήσεις. Επιγραμματικά, μεγάλα και πλούσια δάση των Αγράφων παρουσιάζονται ως «θαμνώδεις δασικές εκτάσεις». Παρότι επισημαίνεται το χαρακτηριστικό των σαθρών πετρωμάτων της περιοχής, ο κίνδυνος κατολισθήσεων εκτιμάται ως μηδενικός. Αντί για επιτόπιες έρευνες και μελέτες, αρκούνται σε μεταφορές κλιματολογικών και ανεμολογικών δεδομένων από άλλες περιοχές. Δεν συνεκτιμούνται οι συνεργιστικές επιπτώσεις από το σχεδιασμό ή και τη λειτουργία άλλων αιολικών στην περιοχή ενώ, κάτω από την ανοχή και αρμόδιων αρχών, καταστρατηγούνται και οι Κανονισμοί διάνοιξης των απαραίτητων δασικών δρόμων.
- Ακόμα, καμία, αναφορά δεν περιλαμβάνεται στις αντίστοιχες ΜΠΕ για διάφορες επιπτώσεις στο ανθρωπογενές περιβάλλον, όπως αυτές στην ανθρώπινη υγεία από τους υπόηχους, τους κινδύνους ατυχημάτων, κ.λ.π., τις οποίες όλο και περισσότερες επιστημονικές φωνές επισημαίνουν.
- Βασίζονται σε μη επικαιροποιημένο χωροταξικό Σχέδιο (ΕΠΧΣΑΑ-ΑΠΕ) ενώ παραβιάζουν το άρθρο 24 παρ. 1 και 2, 79 παρ. 8 και 106 παρ. 1 του Συντάγματος και την αρχή της αειφορίας.
- ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ (ΜΥΗΕ)
- Πρόκειται για καταστρεπτική επέμβαση σε απείρου κάλλους και αξιόλογες περιοχές, με απώτερο στόχο την αρπαγή του υδάτινου πλούτου τους, υπό το πρόσχημα της παραγωγής ενέργειας. Μια επέμβαση με ανυπολόγιστες καταστροφές του φυσικού περιβάλλοντος, συνοδευόμενες και από τις αντίστοιχες επιπτώσεις στην τοπική οικονομία και κοινωνία.
- Τα αντίστοιχα έργα αναπτύσσονται κι εδώ εντός δασών ή δασικών εκτάσεων κατά παράβαση αντίστοιχων Συνταγματικών διατάξεων.
- Η οικολογική παροχή (ελάχιστη, δηλαδή, ποσότητα ύδατος που πρέπει να απομένει στο ρέμα μετά την εκτροπή του νερού) ορίζεται με βάση το απαρχαιωμένο και μη ισχύον για τη συγκεκριμένη περίπτωση ΕΠΧΣΑΑ-ΑΠΕ, παραβιάζοντας έτσι ευθέως την εθνική νομοθεσία (ν. 3199/2003) αλλά και την Οδηγία 2000/60 της Ε.Ε., για την προστασία των υδάτων, που απαιτεί κριτήρια διαφορετικά και αυστηρότερα. Επιπλέον, στην πράξη καταλήγει σε ξερές κοίτες με ότι τούτου δύναται να συνεπάγεται για την ιχθυοπανίδα ή την παραποτάμια χλωρίδα και πανίδα των θιγόμενων ρεμάτων και ποταμών.
- Δεν καθορίζονται ποτέ με επάρκεια τα απαραίτητα και προβλεπόμενα μέτρα για τη μη παρεμπόδιση, προστασία και επιβίωση της ιχθυοπανίδας, με τις αντίστοιχες ΜΠΕ να περιορίζονται, απλά, σε πρόβλεψη και λειτουργία συγκεκριμένης μορφής διόδου ιχθύων στο σημείο υδροληψίας, που από πολλούς ειδικούς κρίνεται ακατάλληλη για το σκοπό της.
- Βασίζονται σε μη επικαιροποιημένο χωροταξικό Σχέδιο (ΕΠΧΣΑΑ-ΑΠΕ) ενώ παραβιάζουν το άρθρο 24 παρ. 1 και 2, 79 παρ. 8 και 106 παρ. 1 του Συντάγματος και την αρχή της αειφορίας.
- Οι αρνητικές και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις σε φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας των αντίστοιχων έργων και οι αναπόφευκτοι περιορισμοί στην χρήση του υδάτινου δυναμικού για λοιπές – πλην αυτής για την παραγωγή ενέργειας- τωρινές ή μελλοντικές ανάγκες, καθιστούν κι αυτό το ελάχιστο από την παραγωγή ενέργειας όφελος ιδιαίτερα δυσανάλογο, μηδενίζοντας στην πράξη την όποια ωφελιμότητα και χρησιμότητα των μικρών υδροηλεκτρικών.
- Η προσδοκόμενηελάχιστη παραγωγή ενέργειας από μικρά υδροηλεκτρικά σε συνδυασμό με τις συνέπειες από τις εξαιτίας τους αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον (φυσικό και ανθρωπογενές), καθιστούν τη συμβολή τους στη μείωση ρύπων και στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής από μηδαμινή έως ανύπαρκτη, παρά την περί του αντιθέτου επιχειρηματολογία.
- Δεν καθορίζονται προτεραιότητες στη χρήση του νερού για λοιπές, έναντι της παραγωγής ενέργειας, ανάγκες (υφιστάμενες ή μελλοντικές, που ουδόλως μπορούν να αποκλειστούν με βάση τη φυσιογνωμία της κάθε περιοχής), δεδομένο που δε συμβαδίζει με την υφιστάμενη νομοθεσία (π.χ. Αστικό Κώδικα) περί του χαρακτήρα του νερού ως φυσικού και δημόσιου αγαθού, προσβάσιμου ελεύθερα και χωρίς περιορισμούς τόσο στον άνθρωπο όσο και σε κάθε έμβιο ον στη γη (” …όποιος θέλει νερό για τον κήπο του, τώρα πρέπει να έρθει σε μένα….”, ισχυρίζονται επίδοξοι επενδυτές του χώρου).
- Απουσιάζει, παντελώς, οποιαδήποτε μορφή διαβούλευσης με την τοπική κοινωνία.
- Υφίσταται ορατός και πολλαπλός κίνδυνος αυθαίρετων και μη αξιολογημένων επεμβάσεων στο περιβάλλον από απόθεση/διαχείριση πλεοναζόντων υλικών, κ.λ.π.).
- Συσσωρευμένες επιπτώσεις του κάθε έργου κατά τη φάση κατασκευής και λειτουργίας του, που ακόμα κι αν στη ΜΠΕ χαρακτηρίζονται «ήπιες», «μικρής έντασης», «μόνιμες», «προσωρινές», «ασθενείς», κ.λ.π., σωρευτικά εκτιμητέες εγκυμονούν σοβαρό κίνδυνο αρνητικών για την περιοχή διαστάσεων με μη αναστρέψιμο χαρακτήρα, δεδομένο που στη ΜΠΕ στοχευμένα υποτιμάται ή αποσιωπάται.
- Χρήση αναξιόπιστων στοιχείων αναφορικά με την παροχευτικότητα των υδάτινων σωμάτων, των υπολογισμό διάφορων βασισμένων επ’ αυτής μεγεθών (π.χ. οικολογική παροχή), τη βιωσιμότητα του έργου, κ.λ.π..
- Αποσιωπώνται οι ποικίλες επιπτώσεις της εκτροπής του νερού από την κοίτη του ρέματος για μήκος πολλών χιλιομέτρων.
- Σύμφωνα με δημοσιοποιηθέντα από το ΥΠΕΚΑ στοιχεία (τέλος Σεπτεμβρίου 2011), τα μικρά υδροηλεκτρικά φαίνεται ότι στο σύνολό τους για τη χώρα υπερέβαιναν ήδη από τότε τα 440 MW, υπερκαλύπτοντας το ανώτατο όριο επιτρεπόμενης εγκατεστημένης ισχύος (350 MW). Τούτο σημαίνει και ότι η εγκατάσταση κάθε επιπλέον μικρού υδροηλεκτρικούσχεδιάζεται εκτός των επιτρεπόμενων από την οικεία νομοθεσία ορίων. Επιπλέον και σύμφωνα με την αρμόδια Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) τα μικρά υδροηλεκτρικά δεν αποτελούν βιώσιμη, φιλοπεριβαλλοντική επένδυση και συστήνεται να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή αντίστοιχων έργων ισχύος κάτω των 10 MW, καθώς αυτή οδηγεί σε αύξηση του κατακερματισμού των ποταμών.
- ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ
Δέσμευση παραγωγικής γης, ενεργών βοσκότοπων, κ.λ.π., με σοβαρότατες και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στην παραγωγική διαδικασία ενώ, λόγω της μεταβλητής και στοχαστικής ενέργειας που κι απ’ αυτά παράγεται, ισχύουν κι εδώ όλα όσα παραπάνω έχουν αναφερθεί για τις ανεμογεννήτριες και τις μεταβλητές ΑΠΕ.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ
Για χρόνια κυριαρχούσε η άποψη ότι με πολλά αιολικά και τις λοιπές ΑΠΕ θα είχαμε άφθονο, καθαρό και φθηνό ρεύμα, χωρίς μπλακάουτ, χωρίς ορυκτά καύσιμα. Η πραγματικότητα σήμερα, συνοδευόμενη από δεδομένα και στοιχεία αρμόδιων αρχών, είναι διαφορετική και διαψεύδει το συγκεκριμένο ισχυρισμό. Ως γνωστόν, το ρεύμα σε ένα δίκτυο πρέπει να είναι σταθερό αλλά οι λεγόμενες «μεταβλητές» ΑΠΕ, στις οποίες συγκαταλέγονται τα αιολικά και τα φωτοβολταϊκά, παράγουν τυχαίο, μεταβλητό και αναξιόπιστο ρεύμα, το οποίο, για λόγους πρακτικούς και οικονομικούς, δεν είναι δυνατό να αποθηκευτεί. Ως εκ τούτου και οι συγκεκριμένες πηγές ενέργειας δε μπορούν να ηλεκτροδοτήσουν με αυτονομία, αυτάρκεια και ασφάλεια, έχοντας πάντοτε ανάγκη την υποστήριξής τους από συμβατικές πηγές, όπως το εισαγόμενο ορυκτό φυσικό αέριο ή το εισαγόμενο λιγνιτικό και πυρηνικό ρεύμα από γειτονικές χώρες. Καμία απεξάρτηση, συνεπώς, από ορυκτά καύσιμα και καμία μείωση ρύπων δεν εξασφαλίζουν, κάτι που μαρτυρά και αποδεικνύει και η ίδια η (αποτυχημένη) χρήση τους ήδη από τη δεκαετία του 1970.
Είναι άλλο, λοιπόν, το τι θα θέλαμε να μας παρέχουν οι ΑΠΕ και άλλο το τι ακριβώς αυτές μπορούν να μας δώσουν. Και οι ΑΠΕ που κυρίως σήμερα προωθούνται στη χώρα μας (αιολικά, φωτοβολταϊκά, μικρά υδροηλεκτρικά) δε μπορούν, για ξεχωριστούς η κάθε μορφή λόγους (μεταβλητότητα, μη δυνατότητα αποθήκευσης ενέργειας, μη επάρκεια υδάτινων πόρων, κ.λ.π.) να μας δώσουν αυτό που θέλουμε, εξασφαλίζοντάς μας καθαρή και φτηνή ενέργεια αλλά και ενεργειακή αυτάρκεια, αυτονομία και ασφάλεια.Οπότε και με δεδομένη ήδη την ιδιωτικοποίηση τηςενέργειας,χάριν του υποτιθέμενου ανταγωνισμού και του δια αυτού προσδοκώμενου πλην ανεκπλήρωτουστόχουμείωσης του κόστους της για τον τελικό καταναλωτή, εύλογος, είναι και ο προβληματισμός για το πόσο η εμμονή στην εγκατάσταση έργων ΑΠΕ αποσκοπεί στην κάλυψη ενεργειακών μας αναγκών ή αν , πέρα από το κέρδος ορισμένων και την αδιαμφισβήτητη και μη αναστρέψιμη περιβαλλοντική καταστροφήπου προκαλεί – στ’ όνομα, μάλιστα, της προστασίας του περιβάλλοντος – στοχεύει και στην παραχώρηση ή τον έλεγχο του φυσικού και υδάτινου πλούτου της χώρας μας (παραγωγική γη, βουνά, ενεργοί βοσκότοποι, ορεινές πηγές, κ.λ.π.).
Η ΘΕΣΗ ΜΑΣ ΩΣ ΔΙΚΤΥΟ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ
Ως Δίκτυο Φορέων και Πολιτών για την Προστασία των Αγράφων έχουμε πολλές φορές διακηρύξει ότιστηρίζουμε κάθε μορφή Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας που μπορεί πραγματικά να μας απαλλάξει από τα ορυκτά καύσιμα, εξασφαλίζοντάς μας, όπως ήδη ειπώθηκε, καθαρή και φτηνή ενέργεια αλλά και ενεργειακή αυτάρκεια, αυτονομία και ασφάλεια. Έχουμε, ωστόσο, ομοίως διακηρύξει και την αντίθεσή μας σε καταστρεπτικές και χάριν αντίστοιχων έργων επεμβάσεις σε ιστορικές και παρθένες περιοχές, όπως κι αυτές των Αγράφων, τις οποίες ορισμένοι φιλοδοξούν να μετατρέψουν σε βιομηχανικές ζώνες, θεωρώντας απόλυτα «φυσιολογικό» να επεμβαίνουν καταστρεπτικά σε προστατευόμενες περιοχές και σε βουνοκορφές με υψόμετρο 2.000 μέτρων, κάτι που φαντάζει ασύλληπτο για οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.Περιοχές των οποίων η φυσική ακεραιότητα και ομορφιά είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με παραδοσιακές μορφές τοπικής οικονομίας και ανάπτυξης (εναλλακτικός τουρισμός, ποιοτικά γεωργικά, κτηνοτροφικά και βιοτεχνικά προϊόντα, κ.λ.π.), που αναμένεται να τρωθούν ανεπανόρθωτα από την επιχειρούμενη εγκατάσταση φαραωνικών έργων ΑΠΕ, με τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.
Τα Άγραφα, λοιπόν, είναι μοναδικά, αδιαίρετα, φυσικό «βιοποίκιλο τοπίο» παγκόσμιας σημασίας, γλυπτό της φύσης, απαράμιλλης γοητείας, δεμένα με την απελευθέρωση, την εθνική αντίσταση, τις ρίζες μας, τους ανθρώπους μας, τα χωριά μας, τις αναμνήσεις μας αλλά και την ίδια μας την επιβίωση και όλα μαζί τα «συναισθήματά μας». Κανέναν δεν εξουσιοδοτούμε να τα διαχειριστεί για οποιονδήποτε οικονομικό σκοπό και είμαστε αποφασισμένοι, ως φορείς και πολίτες των θιγόμενων τοπικών κοινωνιών, να τα υπερασπιστούμε μέχρις εσχάτων και με κάθε νόμιμο τρόπο.