Η αυξανόμενη ένταση στη Μέση Ανατολή, με τη σύγκρουση Ισραήλ – Ιράν και την εμπλοκή των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη γενικότερη γεωπολιτική αστάθεια, αναζωπυρώνουν, τις τελευταίες ημέρες, τα ερωτήματα για την ετοιμότητα της Ελλάδας σε περίπτωση πολέμου.
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα είναι το εξής: Υπάρχουν λειτουργικά καταφύγια πολέμου στην Ελλάδα; Γνωρίζουμε πού βρίσκονται;
Και τι ισχύει για τη δική μας περιοχή;
Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα διαθέτει χιλιάδες καταφύγια, κυρίως στην Αθήνα, οι περισσότεροι πολίτες αγνοούν την ύπαρξή τους ή την ακριβή τοποθεσία τους. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη υποδομών, αλλά κυρίως η έλλειψη πληροφόρησης και εκπαίδευσης του πληθυσμού.
Τις τελευταίες ημέρες, μάλιστα, παρατηρείται σύγχυση μεταξύ των πολιτών, καθώς αρκετοί μπερδεύουν τα πολεμικά καταφύγια με την εφαρμογή του gov.gr [1], η οποία απλώς υποδεικνύει σημεία συγκέντρωσης του πληθυσμού σε περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης – πλατείες, αθλητικά κέντρα, δημοτικά κτήρια – και όχι καταφύγια με αντιεκρηκτική ή αντιπυρηνική προστασία.
Τι ισχύει για την Καρδίτσα και τη Θεσσαλία
Η ΓΝΩΜΗ καταγράφει το τι ισχύει για τη δική μας περιοχή.
Επίσημη ενημέρωση για τον αριθμό των καταφυγίων που υπάρχουν στην Καρδίτσα δεν έχουμε.
Το μόνο που είναι γνωστό είναι με βάση την επικαιροποίηση του 2019, αυτά ανέρχονται σε 12 αλλά και πάλι τα στοιχεία δεν αποτυπώνουν τη σημερινή εικόνα και πραγματικότητα.
Περιφέρεια Θεσσαλίας
Πρώτα από όλα, επικοινωνήσαμε με το αρμόδιο Τμήμα ΠΣΕΑ της Διεύθυνσης Παλλαϊκής Άμυνας και Σχεδιασμού Έκτακτων Αναγκών της Περιφέρειας Θεσσαλίας όπου μας τόνισαν ότι ο σχετικός έλεγχος και η χαρτογράφηση (για το πόσα καταφύγια διαθέτει η Θεσσαλία) θα ολοκληρωθεί στις 30 Ιουνίου και τότε μόνο θα γίνουν επίσημες δηλώσεις.
Από όσα γνωρίζουμε, πάντως, για την ολοκλήρωση συνεργάζονται Αστυνομία, Πυροσβεστική, Μηχανικοί, Υγειονομικό και εκπρόσωποι των Δήμων προκειμένου οι χώροι και να είναι λειτουργικοί και να πληρούν όλες τις προδιαγραφές που είναι αυστηρές, καθώς θα πρέπει να διαθέτουν συστήματα πυρόσβεσης, νερό, τουαλέτες, διπλές εξόδους και μια σειρά ακόμη παραμέτρων που είναι απαραίτητες.
Οι πληροφορίες για τη θέση των καταφυγίων, σε καμία περίπτωση, δεν είναι ανακοινώσιμες.
Από ό,τι μάθαμε, ωστόσο, υπάρχουν και άλλα προτεινόμενα σημεία.
Δήμος Καρδίτσας
Σε ό,τι αφορά στον Δήμο Καρδίτσας, μας ανέφεραν πως δεν έχουν κάποια αρμοδιότητα πάνω σε αυτά τα ζητήματα και είναι θέματα που τα γνωρίζει και τα διαχειρίζεται η Περιφέρεια.
Πάντως, γνωρίζουμε πως τώρα ζήτησαν από το αρμόδιο Υπουργείο να δημιουργηθεί ένα αυτοτελές Γραφείο, γι ΄ αυτό τον σκοπό και περιμένουμε να δούμε τις εξελίξεις.
Ο Αντιπτέραρχος Γιώργος Γερούλης
Σχετικά με το θέμα αυτό, το Ηχόραμα 100,8 ρώτησε τον Αντιπτέραρχο ε.α. της Πολεμικής Αεροπορίας Γιώργο Γερούλη.
Ο κ. Γερούλης, μιλώντας στην εκπομπή “Μεσημεριανό Μαγκαζίνο” (καθημερινά 13:00-14:00) με τη Βάσω Μπαλαμπάνη, τόνισε τα εξής:
“Δεν έχουμε οχυρωθεί σαν χώρα για τέτοιου είδους σκοπούς.
Αυτό, βέβαια, δεν ισχύει για τα συστήματα που είναι στις Μονάδες.
Οι πιο πολλές Μονάδες, ειδικά η Αεροπορία, είναι απόλυτα ασφαλής γιατί έχει Καταφύγια και για τα αεροσκάφη και για το προσωπικό της αλλά και κάποιες στρατιωτικές Μονάδες.
Και ίσως είναι πλήρως εξοπλισμένα με τέτοια συστήματα.
Αυτός που θα σπαταλήσει δυνάμεις για να χτυπήσει άμαχο πληθυσμό και κέντρα, μάλλον χάνει τον χρόνο του και δεν θα πετύχει στρατιωτικούς στόχους”.
Υπάρχει, όμως, κενό στην ενημέρωση;
Ο κ. Γερούλης απάντησε πως:
΄΄Υπάρχει γιατί δεν έχει σχεδιαστεί η χώρα έτσι, με αυτό τον σκοπό.
Αλλά υπάρχουν τα μετρό, υπάρχουν κάποιοι άλλοι χώροι που μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
Αν και δεν θα φθάσουμε ποτέ εκεί πέρα.
Τουλάχιστον με τους δεδομένους αντιπάλους, δεν υπάρχει τέτοιο θέμα.
Όλες αυτές οι σύγχρονες απειλές, όπως βλέπουμε τώρα στην Ουκρανία με τα drones, είναι πολύ μικρού πλήγματος.
Δεν κάνουν μεγάλες καταστροφές. Δεν είναι σαν τον βαλλιστικό πύραυλο των 500 κιλών που έριξε τώρα το Ιράν, ας πούμε, και έκανε μεγάλη ζημιά.
Οι βαλλιστικοί μεγάλοι πύραυλοι είναι της τάξης μιας βόμβας, οπότε δεν υπάρχει τόσο μεγάλο θέμα.
Δεν ΄΄χαραμίζεις΄΄ τέτοια οπλικά συστήματα για να ΄΄χτυπήσεις΄΄ άμαχους΄΄.
Πού έχει καταφύγια στην Ελλάδα;
Σε όλη τη χώρα, από τα μεγάλα αστικά κέντρα μέχρι μικρότερες πόλεις, υπάρχουν χιλιάδες υπόγεια καταφύγια και προστατευτικοί χώροι που δημιουργήθηκαν για την ασφάλεια του άμαχου πληθυσμού.
Πού βρίσκονται όμως αυτά τα καταφύγια; Σύμφωνα με απάντηση σε ερώτηση στη Βουλή τον Νοέμβριο του 2025, ο υφυπουργός Προστασίας, Ιωάννης Λαμπρόπουλος είχε παραθέσει τα επίσημα στοιχεία για την τρέχουσα κατάσταση των καταφυγίων.
Σύμφωνα με αυτά: «Κατά την τρέχουσα χρονική περίοδο, στο σύνολο των Περιφερειακών Ενοτήτων της χώρας, έχουν χαρακτηριστεί ως καταφύγια 2.892 χώροι, συνολικής χωρητικότητας 1.981.514 ατόμων (με δυνατότητα αύξησης αυτής κατά 30%)».
Την ευθύνη για τους χώρους αυτούς μοιράζονται οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκηση, που έχουν αναλάβει τη συντήρηση των δημόσιων χώρων και οι ιδιώτες ιδιοκτήτες, οι οποίοι οφείλουν να μεριμνούν για τους δικούς τους χώρους, διασφαλίζοντας ότι μπορούν να ετοιμαστούν για επιχειρησιακή χρήση μέσα σε μόλις 24 ώρες αν παραστεί ανάγκη.
Ιστορικά στοιχεία: Από τον Μεταξά μέχρι σήμερα
Το 1940, η φτωχή Ελλάδα είχε ήδη 12.000 καταφύγια μόνο στην Αθήνα.
Τα τελευταία καταφύγια κατασκευάστηκαν το 1956, στο πλαίσιο νόμου της περιόδου Μεταξά που απαιτούσε από κάθε νέο κτήριο να διαθέτει καταφύγιο.
Ο νόμος καταργήθηκε το ίδιο έτος, με αποτέλεσμα να παγώσει η δημιουργία νέων υποδομών.
Ερωτήματα-Προβληματισμοί
Τα ερωτήματα-προβληματισμοί, επομένως, που προκύπτουν από όλα τα παραπάνω είναι τα εξής:
-Η Ελλάδα διαθέτει πλήθος καταφυγίων, αλλά η πλειονότητα παραμένει αναξιοποίητη ή εγκαταλελειμμένη.
-Δεν υπάρχει επίσημος χάρτης ή βάση δεδομένων για τους πολίτες.
-Η πολιτική προστασία απαιτεί επανεκκίνηση και εκσυγχρονισμό, όχι μόνο σε επίπεδο υποδομών αλλά και σε επίπεδο ενημέρωσης και εκπαίδευσης του κοινού.
Β.Μ.