Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Καρδίτσας, η Ένωση Αγραφιώτικων χωριών Καρδίτσας και Ευρυτανίας και η Περιφέρεια Θεσσαλίας ΠΕ Καρδίτσας συνδιοργανώνουν Επιστημονικό Συνέδριο με τίτλο «Η πολιτιστική κληρονομιά των Αγράφων» Αρχαιότητες – Βυζαντινά και Μεταβυζαντινά Μνημεία – Ιστορία – Σύγχρονος Πολιτισμός των Αγράφων Καρδίτσας και Ευρυτανίας.
Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί από 9 έως 11 Οκτωβρίου 2026 στο Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας. Στόχος είναι η ανάδειξη, μελέτη και προβολή του πλούσιου πολιτισμικού αποθέματος της ιστορικής περιοχής των Αγράφων, στις Περιφερειακές Ενότητες Καρδίτσας και Ευρυτανίας. Το συνέδριο φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα βήμα διαλόγου ανάμεσα στους ερευνητές και τους τοπικούς φορείς καλύπτοντας τις εξής θεματικές περιοχές:
- Αρχαιότητα:Προϊστορικοί – ρωμαϊκοί χρόνοι. Αρχαιολογικές έρευνες, ιστορικά και ανασκαφικά δεδομένα από την περιοχή.
- Βυζαντινή – Μεταβυζαντινή περίοδος:Η ιστορική διαδρομή των Αγράφων. Ιστορικές και αρχαιολογικές έρευνες, μνημεία της περιοχής.
- Νεότερη Ιστορία & πολιτισμός:Τοπική ιστορία 1821 – 1950, προφορική παράδοση, ήθη και έθιμα, λαϊκή αρχιτεκτονική & υλικός πολιτισμός, θρησκευτική ζωή και μνημεία.
Η έναρξη του συνεδρίου θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026 στις 17:00 στο Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας.
Ο Βασίλης Τσαντήλας
Ο Πρόεδρος της Ένωσης Αγραφιώτικων Χωριών Καρδίτσας και Ευρυτανίας Βασίλης Τσαντήλας μίλησε στο Ηχόραμα 100,8 και στην εκπομπή «Μεσημεριανό Μαγκαζίνο» με τη Βάσω Μπαλαμπάνη για τη σπουδαιότητα του Συνεδρίου τονίζοντας τα εξής:
«Εκείνο το οποίο θέλουμε να τονίσουμε, και απευθυνόμαστε σε όλους τους συμπολίτες και τους Αγραφιώτες, ανεξαρτήτως ηλικίας και γνώσεων ή σπουδών, αξίζει να παρακολουθήσουν τις εργασίες του Συνεδρίου.
Τα θέματα είναι από την Αρχαιότητα (πάμε δηλαδή πολλά χρόνια πριν την ιστορική περίοδο των Αγράφων), τη Βυζαντινή περίοδο, τα μεταβυζαντινά μνημεία που αφορούν το Κάστρο Φαναρίου, τα Μοναστήρια, τις Εκκλησίες, τα Νεότερα Μνημεία, που είναι τα γεφύρια, οι βρύσες, οι νερόμυλοι, αλλά και την πολύ Νεότερη ιστορία.
Υπάρχουν καταπληκτικές εισηγήσεις, πολύ ενδιαφέρουσες, για την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης και για την περίοδο ακόμα του Εμφυλίου Πολέμου.
Τολμάμε και βάζουμε και αυτή την περίοδο (του Εμφυλίου) όχι για να ξύσουμε πληγές αλλά είναι ιστορικά γεγονότα.
Οι εισηγητές είναι ακαδημαϊκοί, αρχαιολόγοι, μηχανικοί, αρχιτέκτονες, πολιτικοί μηχανικοί, μελετητές, δημοσιογράφοι (ακόμα και από το εξωτερικό, που έδειξαν ενδιαφέρον να καλύψουν το Συνέδριο), ιστορικοί ερευνητές, συγγραφείς.
Τα θέματα του Συνεδρίου θα βοηθήσουν πάρα πολύ στο να γνωρίσουμε καλύτερα τον χώρο των ιστορικών Αγράφων, θα Θεσσαλικά και τα Ευρυτανικά Άγραφα.
Φιλοδοξία μας είναι, μέσα από το Συνέδριο αυτό, και εμείς να γνωρίσουμε αλλά και ευρύτερα η Ελλάδα να γνωρίσει περισσότερα πράγματα.
Και, βέβαια, μην ξεχνάμε την προβολή του Νομού.
Γιατί όταν προβάλεις τα μνημεία ενός τόπου, προσελκύεις το ενδιαφέρον από ανθρώπους που θα θελήσουν να τον επισκεφτούν.
Μόλις ολοκληρωθεί το Συνέδριο, θα εκδοθεί ένας επετειακός τόμος από το «Θεσσαλικό Ημερολόγιο» και τον εκδότη του Κώστα Σπανό, τον οποίο ευχαριστούμε θερμά, που θα μείνει ως παρακαταθήκη.
Επίσης, να πούμε ότι θα υπάρχει και απευθείας μετάδοση διαδικτυακά, κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου.
Εμείς καλούμε όλο τον κόσμο και όλους τους Μορφωτικούς Συλλόγους όπως και όλους τους Προέδρους των Κοινοτήτων του Νομού και τους δημοτικούς συμβούλους να παρευρεθούν γιατί θα υπάρχουν πολλά στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού που καλό είναι να κάνουν επαφές και ο καθένας να μιλήσει για τα μνημεία της περιοχής του.
Το Σάββατο το απόγευμα, και ώρα 18:00, να μας τμήσει με την παρουσία του ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας Δημήτρης Κουρέτας τον θα ανακηρύξουμε Επίτιμο Μέλος της Ένωσης Αγραφιώτικων Χωριών που είναι η πιο μεγάλη μας διάκριση ως φορέας.
Διότι αυτός ο άνθρωπος αντιλήφθηκε ένα θέμα πολύ σοβαρό που προωθούμε δεκαετίες τώρα, και η Ένωση Αγραφιώτικων Χωριών και ο Δήμος Καρδίτσα.
Είναι η αποπεράτωση του κτιρίου ΄΄Ορεινό Καταφύγιο Αμαράντου΄΄ που όταν θα ολοκληρωθεί, η λειτουργία του θα είναι Κέντρο Ιστορίας και Πολιτισμού των Αγράφων.
Θα είναι Ορεινό Καταφύγιο, θα έχει χώρους εστίασης, περιβάλλοντα χώρο, σε ένα καταπληκτικό τοπίο.
Διέθεσε 30.000 ευρώ για τη μελέτη που θα αναθέσει η Περιφέρεια Θεσσαλίας και ο Δήμος Καρδίτσας.
Το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε είναι αυτή η διάκριση».
Βάσω Μπαλαμπάνη
ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Επιστημονικό Συνέδριο:
Η ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ
Αρχαιότητες – Βυζαντινά και Μεταβυζαντινά Μνημεία -Ιστορία – Σύγχρονος Πολιτισμός
των Αγράφων Καρδίτσας και Ευρυτανίας
9/10/2026 – 11/10/2026
Παρασκευή 9-10-2026 (Απόγευμα)
16:00 – 17:00 Προσέλευση συνέδρων – εγγραφές
17:00 – 17:30 Έναρξη Συνεδρίου – Χαιρετισμοί
17:30 – 18:45 Προεδρείο: Βαϊοπουλου Μ., Αρχαιολόγος,Προϊσταμένη ΕΦΑ Καρδίτσας
Τσαντήλας Β.,Πρόεδρος ΕΑΧ
- 17:30 – 17:45: Ευάγγελος Κατσιφός
Ο Ενιαίος Ιστορικά – Πολιτιστικά & Γεωγραφικά Χώρος των Αγράφων. Η θεσμική αναγνώριση των Αγράφων ως Ιστορικής & Διοικητικής Επαρχίας Αγράφων, και χαρακτηρισμό ως Ιδιαίτερης Αξίας Ιστορικής & Πολιτιστικής Κληρονομίας - 17:45 – 18:00: Ορέστης Αποστολίκας – ΝίναΚυπαρίσση
Προϊστορικοί πληθυσμοί (παλαιολιθικοί – νεολιθικοί) στο οροπέδιο της λίμνης Πλαστήρα - 18:00 – 18:15: Λεωνίδας Π. Χατζηαγγελάκης
Τα Ιστορικά Άγραφα στην Αρχαιότητα - 18:15 – 18:30: Κρυστάλλω Μαντζανά
Αποκατάσταση και ανάδειξη βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων Αγράφων, ΠΕ Καρδίτσας.
18:30 – 18:45: Συζήτηση
18:45 – 19:00: Διάλειμμα
19:00 – 20:15Προεδρείο: Κυπαρίσση Ν.,Αρχαιολόγος, Επίτιμη Διευθύντρια ΥΠΠΟ
Χατζηαγγελάκης Λ., Αρχαιολόγος,Επίτιμος Διευθυντής ΥΠΠΟ
Τσιρογιάννη Ε., Μέλος ΔΣ ΕΑΧ
- 19:00 – 19:15: Χρήστος Καραγιαννόπουλος –AnnaMagdalenaBlomley
Δεδομένα για την αρχαία Δολοπία από την περιοχή των ΝΑ Αγράφων κατά την περίοδο 2006-2026 - 19:15 – 19:30: Φώτιος Κατέβας
Το έργο της συντήρησης του αρχαϊκού ναού του Απόλλωνα στο Μοσχάτο Καρδίτσας (2022-2023) - 19:30 – 19:45: Γιώργος Ευθυμίου – Απόστολος Ευθυμίου
Το Κάστρο Πύργου Ιθώμης - 19:45 – 20:00: Αντώνιος Κ. Τραυλός
Στα Ίχνη μιας Χαμένης Ομηρικής Πόλης: Το Αρχαιολογικό Μυστήριο της Θεσσαλικής Ιθώμης
20:00 – 20:15 Συζήτηση
- 20:15Βραδιά Αγράφων στην αυλή του Αρχαιολογικού Μουσείου Καρδίτσας:
Παραδοσιακοί χοροί από τα τμήματα Αργιθεατών Τρικάλων, Κέδρου και Λαμπερού – Αμπελικού με την ορχήστρα των ΤόμηΡωμανιά και Απόστολου Παναγιώτου. Υπ. Ο Γιάννης Κουτής, Ταμίας του ΔΣ της ΕΑΧ & Χοροδιδάσκαλος.
Σάββατο 10-10-2026 (Πρωί)
09:00 – 10:00 Προεδρείο: Βουζαξάκης Κ., Αρχαιολόγος,ΑρχαιολόγοςΕΦΑ Καρδίτσας
π.ΦεγγούληςΕυαγγ.,Αν. Πρόεδρος ΕΑΧ, Πρόεδρος Πανευρυτανικού Συλλόγου Αιτ/νίας
- 09:00 – 09:15: Σταυρούλα Σδρόλια
Οι τοιχογραφίες του ναού Κοιμήσεως Πορτής (1619) και η ζωγραφική των Αγράφων στις αρχές του 17ου αιώνα - 09:15 – 09:30: Ιωάννης Τσιουρής
Από το Βουκουρέστι στα Άγραφα. Η πορεία και το έργο του ζωγράφου Θεοδώρου στο νέο καθολικό της μονής Σπηλιάς. - 09:30 – 09:45:Μαγδαληνή Παρχαρίδου
Οι Αίνοι στον Ι.Ν. Αγίου Γεωργίου Ρεντίνας (1719). Παρατηρήσεις στην εικονογραφική εξέλιξη του θέματος στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας (17ος-19ος αι.)
09:45 – 10:00: Συζήτηση
10:00 – 10:15: Διάλειμμα
10:15 – 11:30Προεδρείο: Σδρόλια Σ., Αρχαιολόγος,Επίτιμη Διευθύντρια ΥΠΠΟ
Μυλωνάς Σ.,Φιλόλογος,Ιστορικός ερευνητής,Μέλος ΔΣ ΕΑΧ
- 10:15 – 10:30:Κωνσταντίνα ΙσαβέλαΓωγούλη
Μεταβυζαντινές κτιτορικές επιγραφές ναών και μοναστηριών του νομού Καρδίτσας (17ος – 18ος αι.) - 10:30 – 10:45: Αλέξανδρος Αναγνωστόπουλος
Φορητές εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα και του Αγίου Μανδήλιου: Έργα του Διονυσίου του εκ Φουρνά από την Ρεντίνα. - 10:45 – 11:00: Ελένη Βλαχοπούλου-Καραμπίνα
Χρυσοκέντητα και χρυσοΰφαντα ιερά άμφια από τη Μονή Προυσσού Ευρυτανίας (17ος-19ος αι) - 11:00 – 11:15:π. Ευάγγελος Φεγγούλης
Η πάλαι ποτέ ιστορική Επισκοπή Λιτζάς και Αγράφων στο διάβα του χρόνου
11:15 – 11:30: Συζήτηση
11:30 – 11:45: Διάλειμμα
11:45- 12:45Προεδρείο: Χιώτης Γ., Αρχαιολόγος ΕΦΑ Καρδίτσας
Κατσιφός Ευ.,π. Δήμαρχος Αγράφων Ευρυτανίας, Μέλος Δ.Σ. ΕΑΧ
- 11:45 – 12:00:Γεώργιος Ιωάννου Μπαλής
Γεγονότα στην περιοχή των Αγράφων 1825-1831
- 12:00 – 12:15:Δημήτριος Γ. Καλούσιος
Θέμα ηγουμένου της Ιεράς Μονής Κορώνης - 12:15 – 12:30: Κώστας Σπανός
Το Καροπλέσι στην απογραφή του 1454 – 1455. Παραγωγή, Φόροι και κάτοικοί του
12:30 – 12:45: Συζήτηση
12:45 – 13:00: Διάλειμμα
13:00–14:15Προεδρείο: Αθανασίου Δ., Αρχαιολόγος ΕΦΑ Καρδίτσας
Κατσαρός Π.,ε.α. Πτέραρχος, Μέλος ΔΣ ΕΑΧ
- 13:00- 13:15: Φώτιος Αποστολός – Ευάγγελος Αποστολός
Η σχολή της Καστανιάς Αγράφων και η συμβολή της στη διαμόρφωση εκκλησιαστικών ηγετών κατά την Τουρκοκρατία - 13:15 – 13:30: Δημήτρης Κ. Αγγελής
Καρδιτσιώτικο πολεμικό πάνθεον. Είκοσι ιστορικά σημειώματα, τεκμήρια για τον Καραγκούνικο Κάμπο της Καρδίτσας και τ’ Άγραφα (726-1922) - 13:30 – 13:45: Σεραφείμ Μυλωνάς
Η αγγειοπλαστική τέχνη στο Φανάρι της Καρδίτσας: Το τέλος μιας μακραίωνης παράδοσης - 13:45 – 14:00:Ηλίας Προβόπουλος
Περπάτημα στις κορυφές των Αγράφων
- 14:00 – 14:15: Συζήτηση
Σάββατο 10-10-2026 (Απόγευμα)
17:00 – 18:00 Προεδρείο: Τσιούκα Φ., Αρχαιολόγος ΕΦΑ Καρδίτσας
Σούφλας Κ.,Δικηγόρος, ΓΓ ΕΑΧ
- 17:00 – 17:15: Χαράλαμπος Κ. Αλεξάνδρου
Η συγκλονιστική ιστορία της Μεραρχίας Πινερόλο στο νομό Καρδίτσας - 17:15 – 17:30: Βασίλειος Ριτζαλέος
Η διάσωση 82 Εβραίων ελληνικής και ιταλικής υπηκοότητας στο Μαστρογιάννη (σημ. Αμάραντο) κατάτονΔεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, 1943-1944 - 17:30 – 17:45: Ευάγγελος Κουκιώτης
Η νομική διαχείριση των Γερμανικών αποζημιώσεων (επανορθώσεων) στο νομό Πιερίας
17:45 – 18:00: Συζήτηση
18:00 – 18:15: Διάλειμμα
18:15 – 19:15 Προεδρείο: Καραγιαννόπουλος Χρ., Αρχαιολόγος ΕΦΑ Καρδίτσας
Κλήμος Γ.,Δάσκαλος, Τοπικός ερευνητής
- 18:15 – 18:30: Ελένη Ράπτη
Λουτρά Σμοκόβου: Από την Ιστορική Κληρονομιά στη Σύγχρονη Αξιοποίηση - 18:30 – 18:45: Βασίλειος Τσαντήλας
Η αποπεράτωση και λειτουργία του Ψηφιακού Κέντρου Ιστορίας & Πολιτισμού των Αγράφων - 18:45 – 19:00: Μιχάλης Φαργκάνης
Η συμβολή των θρησκευτικών μεταβυζαντινών μνημείων στη διαμόρφωση και διατήρηση της πολιτισμικής – εθνικής ταυτότητας των Αγραφιωτών - 19:00 – 19:15: Ιωάννης Α. Καρατζόγλου
Οδοιπορικό ερευνών στα Άγραφα (1980-2025)
19:15 – 19:30: Συζήτηση
Κυριακή 11-10-2026 (Πρωί)
09:00 – 10:00Προεδρείο: Θεογιάννη Λ., Αρχαιολόγος ΕΦΑ Καρδίτσας
Κωστάκης Γ.,Καθηγητής Φιλόλογος
- 09:00 – 09:15: Νίκος Μπελαβίλας- Ελευθερία Τσακανίκα – Έλενα Κωνσταντινίδου – Μαρία Μπαλοδήμου – Ίριδα Πολύζου – Πολίνα Πρέντου
Βίνιανη Αγράφων – η διαχρονική κατοίκηση ενός ορεινού οικισμού - 09:15 – 09:30: Μαρία Παναγιωτοπούλου
Νιάλα Απρίλιος 1947: Ιστορική πραγματικότητα και θρύλος - 09:30 – 09:45: Μαρία Παναγιωτοπούλου
Ειδήσεις για την κίνηση βιβλίων μεταξύ των μονών στα Άγραφα κατά την Οθωμανοκρατία
09:45 – 10:00: Συζήτηση
10:00 – 10:15: Διάλειμμα
10:15-11:30Προεδρείο: ΣοφιανούΦ., Αρχαιολόγος ΕΦΑ Καρδίτσας
Γώγουλη Κ.,Αρχαιολόγος
- 10:15 – 10:30: Γρηγόριος Ν. Τσόκας – Παύλος Σωτηρόπουλος – Αλεξία Υφαντή
Γεωφυσική μελέτη (GPR) με σκοπό την απεικόνιση υπεδάφιων δομών κάτω από το δάπεδο του Ι.Ν. Αγίας Παρασκευής Βραγγιανών - 10:30- 10:45: ΚώσταςΠουλιανίτης
Άγραφα. Αίτιες φθίνουσας πληθυσμιακής πορείας, μετανάστευσης, ερήμωσης και περιπτώσεις μαζικών μετοικεσιών.
- 10:45 – 11:00: Σταύρος Μαμαλούκος
Το οικοδομικό χρονικό και η αρχιτεκτονική της Μονής ΣτάναςΕπινιανών Ευρυτανίας
11:00 – 11:15: Συζήτηση
11:15 – 11:30: Διάλειμμα
11:30- 13:00Προεδρείο: Βαϊοπουλου Μ., Αρχαιολόγος,Προϊσταμένη ΕΦΑ Καρδίτσας
Τσαντήλας Β.,Πρόεδρος ΕΑΧ
- 11:30 – 11:45: Γεώργιος Κωνσταντάκος
Η γυναίκα της υπαίθρου: «Η εσωτερική φιλοσοφία του πόνου» - 11:45–12:00: Γιώργος Κωστάκης
Η μαστορική τέχνη στα Άγραφα. Η τεχνοτροπία, τα μπουλούκια και η μαστορική «γλώσσα» - 12:00 -12:15: Χριστίνα Βαμβούρη
Τα Άγραφα στο επίκεντρο του εμφυλίου πολέμου: συγκρούσεις, καταστροφές και προπαγάνδες, όπως αποτυπώνονται σε ειδήσεις και άρθρα εφημερίδων της περιόδου 1946-1949 - 12:15 – 12:30:Αργυρή Βιέννα – Άννα Ζαχαράκη – Ζωή Κονδύλη – Νικολέτα Σάκκα- Βασιλική Λασπιά – Ολυμπία Σπυριδάκη- Αθηνά Στεφανή – Δήμητρα Χρήστου
Μελέτη Αποκατάστασης και Επανάχρησης Αρχοντικό Ε.Καραγεώργου, Παλαιά ΒίνιανηΕυρυτανίας
- 12:30 – 12:45: Γεώργιος Κλήμος
Γράμμα εξαρχικόν κατά του αρχιερέως Κλήμη της επισκοπής Φαναρίου και Νεοχωρίου
12:45- 13:00:Συζήτηση
13:00– 13:30:Συμπεράσματα & Συζήτηση
Ανακοινώσεις Τοίχου (Poster)
Παρασκευή 9/10 – Κυριακή 11/10
(Προθάλαμος αίθουσας συνεδρίου)
Αλεξία Υφαντή – Ευθυμία Καράντζαλη:
Εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης στον Ι.Ν. Μεταμόρφωσης Σωτήρος στην Ανατολική Φραγκίστα και εργασίες συντήρησης τέμπλου και εικόνων στο καθολικό της Ι.Μ. Αγίας Τριάδας Σάϊκας Αγράφων Ευρυτανίας
Παράλληλες εκδηλώσεις
Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου θα λειτουργεί έκθεση βιβλίων με αναφορά στα Άγραφα από την Αγραφιώτικηβιβλιοθήκη.
Την Κυριακή το μεσημέρι μετά τη λήξη του Συνεδρίου, οι Σύνεδροι είναι προσκεκλημένοι στη γιορτή του Κάστανου και Πίτας στη Ραχούλα Αγράφων.