Η Μεγάλη Εβδομάδα (ή Εβδομάδα των Παθών), η τελευταία εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής πριν από το Πάσχα, πλησιάζει. Είναι αφιερωμένη στα Άγια Πάθη του Ιησού Χριστού, ξεκινώντας από την Κυριακή των Βαΐων (θριαμβευτική είσοδος στα Ιεροσόλυμα) έως την Ανάσταση, συμβολίζοντας την πορεία προς τη Σταύρωση και τη λύτρωση.
Ημέρες ύψιστου συμβολισμού η κάθε μία ξεχωριστή και οι πιστοί ετοιμάζονται να τις βιώσουν σε κλίμα βαθιάς κατάνυξης και θρησκευτικής ευλάβειας.
Τούτες τις Άγιες μέρες, τούτες τις ιερές στιγμές, υπάρχουν δυο Ιερές Τέχνες που, κάθε φορά, μας συγκινούν ιδιαίτερα.
Ο λόγος για την Ψαλτική και την Αγιογραφία, δυο Τέχνες τόσο κοντά στο Θεό και την Εκκλησία που προκαλούν δέος και πολλά όμορφα συναισθήματα.
Με αυτή την αφορμή, η ΓΝΩΜΗ και το karditsanews.gr συνομίλησαν με έναν Ιεροψάλτη και έναν Αγιογράφο θέλοντας να ΄΄μυηθεί΄΄ στον κόσμο της Ιεράς Τέχνης τους και να αφουγκραστεί τις σκέψεις και τις ανησυχίες τους.
Ο Ιεροψάλτης του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και Πρόεδρος του Συλλόγου Ιεροψαλτών Καρδίτσας Θωμάς Βλάχος και ο Αγιογράφος Ηλίας Δημάκης προχώρησαν σε μια κατάθεση ψυχής, ο καθένας τους, επισημαίνοντας πολλά και ενδιαφέροντα.
Πιο αναλυτικά, οι συνεντεύξεις που παραχώρησαν στη Βάσω Μπαλαμπάνη έχουν ως εξής:
Θωμάς Βλάχος: Ο ρόλος του Ιεροψάλτου είναι να υμνεί και να δοξολογεί τον Θεό
Ερώτηση: Πως προέκυψε η ενασχόλησή σας με την ιεροψαλτική διακονία; Τι σημαίνει για εσάς το συγκεκριμένο λειτούργημα;
Απάντηση: Η ενασχόλησή μου με την ψαλτική τέχνη ξεκίνησε από πολύ μικρή ηλικία, στο χωριό μου το Πεδινό της Καρδίτσας.
Τώρα γυρίζουμε πίσω στον χρόνο, περίπου 35 χρόνια.
Τότε που οι γονείς μου και, κυρίως, ο παππούς μου, με έπαιρναν μαζί τους τις Κυριακές και τις μεγάλες εορτές στην Εκκλησία.
Την εποχή εκείνη, στο δεξιό αναλόγιο, έψελναν 4-5 κύριοι αρκετά μεγάλης ηλικίας, οι οποίοι, παρόλο που δεν γνώριζαν Βυζαντινή Μουσική, δηλαδή ήταν εμπειρικοί – πρακτικοί ψάλτες, έψελναν πολύ όμορφα και πολύ σωστά.
Στο δε αριστερό αναλόγιο, έψελναν νέα παιδιά, γνώστες της Βυζαντινής Μουσικής.
Αυτά τα παιδιά ήταν η αφορμή να ξεκινήσω δειλά-δειλά την ενασχόλησή μου με την Βυζαντινή Μουσική.
Είχα την ευλογία να μαθητεύσω δίπλα σε υπέροχους Δασκάλους.
Κατά την διάρκεια των σπουδών μου στη Θεσσαλονίκη το 2004, έλαβα το Πτυχίο Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης και το 2006 το Δίπλωμα από τη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς μας Μητροπόλεως, της οποίας τυγχάνω Δάσκαλος από το 2014 έως σήμερα.
Επίσης, από το 2015 έως σήμερα ψάλλω στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό της Καρδίτσας, αρχικά ως Λαμπαδάριος και τα τελευταία 7 χρόνια ως Πρωτοψάλτης.
Για μένα, πλέον, η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική αποτελεί τρόπο ζωής.
Δεν μπορώ να σκεφτώ την ζωή μου χωρίς αυτή, όσο κι αν φαίνεται ότι υπερβάλλω.
Όποιος με ρωτάει τι είδος μουσικής ακούω, η απάντηση είναι ΄΄Βυζαντινή΄΄.
Φυσικά ακούω και άλλα είδη, αλλά σε μικρότερο ποσοστό!
Ερώτηση: Η καθημερινότητα του ιεροψάλτη είναι συνυφασμένη με τον εκκλησιαστικό βίο;
Απάντηση: Ο ρόλος του Ιεροψάλτου είναι να υμνεί και να δοξολογεί τον Θεό, όχι μονάχα όταν βρίσκεται επάνω στο Ιερό Αναλόγιο, αλλά καθ ΄ όλη τη διάρκεια της ζωής του.
Οφείλει να είναι ό ίδιος, τόσο κατά τη Θεία Λατρεία, όσο και έξω από αυτή, διότι η θέση που κατέχει στην Εκκλησιαστική ζωή, τον καθιστά υπόδειγμα βίου και πολιτείας.
Πέρα δηλαδή, από τα φωνητικά προσόντα και τις γραμματικές γνώσεις, που είναι απαραίτητα για την ορθή απόδοση των ύμνων και των αναγνωσμάτων, πρέπει να υπάρχουν και ηθικά προσόντα τα οποία θα χαρακτηρίζουν τον Ιεροψάλτη ως Εκκλησιαστική προσωπικότητα και εκπρόσωπο των πιστών στη Λατρεία.
Ερώτηση: Τι είναι η βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική και πως γίνεται κανείς μύστης της;
Απάντηση: Η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική αποτελεί το ΄΄ένδυμα΄΄ του ποιητικού εκκλησιαστικού λόγου.
Συγκεκριμένα, η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική πήρε το όνομά της από την Βυζαντινή Αυτοκρατορία, μέσα στην οποία γεννήθηκε, διαμορφώθηκε και αναπτύχθηκε.
Επίσης, ΄΄εκκλησιαστική΄΄ ονομάζεται γιατί χρησιμοποιείται, κυρίως, στη Λατρεία.
Αποτελείται από ένα ολοκληρωμένο σύστημα απόδοσης του μέλους, σύμφωνα με ήχους και γένη, καθώς και από ένα πλήρες σύστημα σημειογραφίας για την τελειότερη δυνατή έκφραση της λατρείας της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας.
Η εκμάθηση της Βυζαντινής Μουσικής συντελείται, κυρίως, στις Σχολές Βυζαντινής Μουσικής των Ιερών Μητροπόλεων.
Η φοίτηση είναι πολυχρόνια και απαιτείται υπομονή και επιμονή, διότι πρόκειται για ολόκληρη επιστήμη.
Να ξέρετε, όμως, ως μονάχα η Σχολή δεν είναι αρκετή.
Ο καλύτερος δάσκαλος είναι το Ιερό Αναλόγιο.
Πρέπει ο μαθητής να βρίσκεται δίπλα στον δάσκαλό του, για να κάνει πράξη όσα μαθαίνει στην θεωρία.
Ερώτηση: Υπάρχουν νέοι άνθρωποι που ενδιαφέρονται να ακολουθήσουν την ιεροψαλτική τέχνη;
Απάντηση: Δόξα τω Θεώ, υπάρχουν αρκετοί νέοι που ενδιαφέρονται για την Ψαλτική Τέχνη.
Κάθε χρόνο, στη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς μας Μητροπόλεως, έχουμε ικανοποιητικό αριθμό εγγραφών.
Θα μπορούσαμε να έχουμε και περισσότερους, αλλά οι νέοι της εποχής μας έχουν καθημερινά πάρα πολλές δραστηριότητες, με αποτέλεσμα ο ΄΄χρόνος΄΄ τους να είναι αρκετά περιορισμένος.
Ερώτηση: Μιλήστε μας για τον Σύλλογο Ιεροψαλτών Καρδίτσας ΄΄Ιωάννης Κουκουζέλης΄΄ όπου είστε Πρόεδρος. Πόσα χρόνια λειτουργεί, πόσα μέλη αριθμεί και ποιο είναι το έργο της και η ΄΄αποστολή΄΄ της;
Απάντηση: Ο Σύλλογος Ιεροψαλτών Καρδίτσας ιδρύθηκε το 2001.
Αριθμεί περίπου 60 μέλη, άνδρες και γυναίκες, καθώς και μαθητές της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς μας Μητροπόλεως.
Το 2022, με την προτροπή και ευλογία του Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου μας κ. Τιμοθέου, ξεκινήσαμε μια νέα προσπάθεια με στόχο την ηθική, την πνευματική και την μουσική καλλιέργεια των μελών.
Δημιουργήσαμε την Βυζαντινή Χορωδία του Συλλόγου με περίπου 30 χορωδούς.
Η χορωδία έχει συμμετάσχει, μέχρι στιγμής, σε αρκετές εκδηλώσεις στην πόλη της Καρδίτσας και τα Φάρσαλα.
Έψαλλε, επίσης, σε μεγάλες εορτές της Μητροπόλεώς μας αποκομίζοντας θετικά σχόλια και κριτικές για την απόδοση των ύμνων.
Ευελπιστούμε πως στο μέλλον θα έχουμε κι άλλες συμμετοχές ιεροψαλτών τόσο στο Σύλλογο όσο και στη χορωδία μας.
Ερώτηση: Ποιον θεωρείτε τον πιο συγκινητικό ψαλμό της ορθόδοξης παράδοσης;
Απάντηση: Νομίζω πως για έναν Ιεροψάλτη αυτή η ερώτηση είναι λιγάκι δύσκολο να απαντηθεί.
Θα σας αναφέρω έναν ύμνο που εκτός από τους Ιεροψάλτες, ελάχιστοι θα γνωρίζουν.
Είναι το ΄΄Και νυν …΄΄ των Αίνων της Ακολουθίας των Παθών.
΄΄Τον νωτόν μου έδωκα εις μαστίγωσιν, το δε πρόσωπόν μου ουκ απεστράφη από αισχύνης εμπτυσμάτων, βήματι Πιλάτου παρέστην, και σταυρόν υπέμεινα, διά την του κόσμου σωτηρίαν΄΄, σε ήχο πλάγιο του Δευτέρου και σε σύνθεση ενός μεγάλου Πρωτοψάλτου της Θεσσαλονίκης, του Αθαν. Καραμάνη.
Ερώτηση: Ένα μήνυμά σας για τις Άγιες ημέρες που έρχονται;
Απάντηση: Αφού σας ευχαριστήσω για την τιμή και την ευκαιρία που μου δώσατε να μιλήσω όσο πιο συνοπτικά μπορείτε στην Εφημερίδα σας για την αγαπημένη μας Βυζαντινή Μουσική, εύχομαι σε όλους το Φως της Ανάστασης να φωτίζει την καρδιά και τον νου, χαρίζοντας μας υγεία, αγάπη και ελπίδα.
Ιδιαιτέρως στους αγαπητούς συναδέλφους Ιεροψάλτες να έχουν καλή δύναμη στις πολύωρες Ακολουθίες της Αγίας και Μεγάλης Εβδομάδος.
Καλό Πάσχα!!!
Ηλίας Δημάκης: Μου αρέσει που μου έχει δοθεί αυτό το Θείο χάρισμα να αγιογραφώ
Ερώτηση: Πως προέκυψε η ενασχόλησή σας με την αγιογραφία; Ποια ήταν τα πρώτα σας ερεθίσματα;
Απάντηση: Η ενασχόλησή μου με την αγιογραφία;
Όταν, λοιπόν, ήμουν 7 χρονών, ο πατέρας μου Βασίλειος Δημάκης ξεκίνησε να αγιογραφεί ο ίδιος, αυτοδίδακτος.
Οπότε, διατηρούμε το εργαστήριο αγιογραφίας έως και σήμερα.
Η επαφή μου με την αγιογραφία έγινε περίπου στα 15 μου χρόνια.
Όπως, λοιπόν, καταλαβαίνετε, ότι το ζούσα, το έβλεπα, καθημερινά, έτσι, και το ερέθισμά του να ξεκινήσω να πιάνω στα χέρια μου τόσο εύκολα χρώματα και πινέλα, δεν άργησε να με κάνει να ασχοληθώ.
Ερώτηση: Τι σημαίνει για εσάς η συγκεκριμένη Τέχνη;
Απάντηση: Να σας πω, στην αρχή φάνηκε σαν παιχνίδι.
Φανταστείτε όλα τα μικρά παιδιά ανά πάσα στιγμή να μπορούνε σε δικό τους εργαστήριο να χρωματίζουν, δίχως να γνωρίζουν το τι ακριβώς!!!
Όμως, περνώντας, τα χρόνια μέσα στους Ναούς για να κάνουμε αγιογραφίες με τον πατέρα μου, άλλαξε η ιδέα του: τι ωραία είναι να παίζεις με τα χρώματα και έτσι έγινε Τέχνη που πρέπει να προσηλωθείς και να μάθεις πιο προσεκτικά.
Και αμέσως μετά έπρεπε να μπω σε λεπτομέρειες της Τέχνης όπως στην αρχή (μια σχολή σκίτσου), μετά (βυζαντινή ιστορία), παράλληλα οι (βίοι των Αγίων) και οι ημερομηνίες μνήμης αυτών.
Επίσης, πολύ Κόντογλου ο οποίος θεωρώ είναι μεγάλος καθηγητής και συγγραφέας της Τέχνης.
Μετά οι γνωριμίες με τόσους πολλούς – Μητροπολίτες – ιερείς – ψάλτες και άλλους ανθρώπους κοντά στο Ναό, δεν άργησα μάλλον καθόλου να προσκολληθώ στην ιερή αυτή Τέχνη και να γίνει μέρος της ζωής μου.
Ερώτηση: Δώστε μας ένα στίγμα του έργου σας; Με τι έχετε ασχοληθεί έως σήμερα και τι ετοιμάζετε σήμερα;
Απάντηση: Η βασική ασχολία αγιογράφησης είναι στους τοίχους των Ναών αλλά, φυσικά, υπάρχουνε και αγιογραφήσεις εικόνων σε ξύλο όπως τέμπλων προσκυνηταριών αλλά και ιδιωτών Ελλήνων του εξωτερικού, κυρίως Αμερική – Καναδά.
Σήμερα ετοιμάζουμε το υπόλοιπο έργο ενός Ναού του προφήτου Δανιήλ στο Μεταξουργείο.
Εκεί, ο ιερέας Σπυρίδων Παπασπύρος είχε το όραμα να αγιογραφήσει το ταβάνι του Ναού με παραστάσεις από την παλαιά Διαθήκη όπως η δημιουργία του κόσμου: όπου αφορά σε παραστάσεις.
Εν αρχή εποίησεν ο Θεός ουρανόν και γην.
Τους πρωτόπλαστους – το πέρασμα της Ερυθράς θάλασσας.
Την Κιβωτό του Νώε – Τα Σόδομα και Γόμορα.
Και άλλες παραστάσεις.
Σήμερα θα αρχίσουμε την υπόλοιπη αγιογράφηση σε αυτόν τον Ναό όπου ελπίζουμε, μέχρι τον Δεκαπενταύγουστο, να ολοκληρωθεί με παραστάσεις όπως Σαμψών και Δαλιδά, Δαβίδ και Γολιάθ ή Σοφή Κρίση του Σολομώντα και άλλες.
Επίσης, στη Σαλαμίνα, στον Ναό του Αγίου Νικολάου, μέσα στον Ναύσταθμο, όπου αγιογραφούμε τον Προναό, με τον πατέρα Αλέξιο Ιστράτογλου, Αρχιμανδρίτη Αντ/σχη.
Συνεχίζουμε την αγιογράφηση του προναού με παραστάσεις από την ζωή του Αγίου Νικολάου: από την γέννησή του έως την κοίμηση αυτού.
Ερώτηση: Η ενασχόλησή σας με την αγιογραφία, επηρέασε καθόλου τον τρόπο ζωής σας;
Απάντηση: Τα πρώτα περίπου 10 χρόνια, νομίζω πως ήμουνα πιο άνετος, πιο ελεύθερος.
Ίσως κουβαλούσα και την σιγουριά του πατέρα μου που ήμασταν συνεχώς μαζί!
Όμως, μετά, μπορώ να πω πως σοβάρεψε το πράγμα.
Σαν να σφίχτηκα, ένιωθα ότι έπρεπε να αποδίδω σαν να έβαζα στοίχημα με τον εαυτό μου ότι χρειάζεται να κάνω εαυτό καλύτερο από το προηγούμενο και να δημιουργήσω και δικές μου παραστάσεις εκτός των αντιγράφων.
Όπως, λοιπόν, καταλαβαίνετε, όταν τόσο αφιερώνεσαι κάπου, και ειδικά σε αυτή την Τέχνη, φυσικά και επηρεάζει τον τρόπο ζωής, όπως και τον δικό μου.
Ερώτηση: Σε τι διαφέρει η αγιογραφία από τη ζωγραφική;
Απάντηση: Θα τολμούσα να πω ότι η αγιογραφία και η ζωγραφική έχει μια πολύ μικρή σχέση μεταξύ τους:
Η αγιογραφία είναι η αποτύπωση φυσικά ζωγραφική από το έργο του Θεού, τον βίο του, την οικογένεια, τους Αγίους που έφτιαξε αλλά και τις βιογραφίες αυτών.
Δουλεύουμε, δηλαδή, σε πρότυπα και δεν παρέχεται από αυτό μεγάλη ελευθερία κίνησης σε έργα, ας πούμε η Σταύρωση του Χριστού, όπου δεν μπορείς να ξεφύγεις από το θέμα σε παρά μόνο μικρά σημεία.
Έχει, δηλαδή, επίκεντρα όλη η αγιογραφία και στα πρόσωπα των Αγίων και σε πολλά άλλα.
Τώρα, η ζωγραφική είναι ελεύθερο έργο και ο κάθε ζωγράφος έχει – και αφήνει – το δικό του στίγμα και στο χέρι και στο αποτέλεσμα.
Η Αγιογραφία, όμως, έχει κανόνες.
Ερώτηση: Υπάρχει κάποιος Άγιος που να είναι ο αγαπημένος σας και να θέλετε να τον αγιογραφείτε συχνά;
Απάντηση: Σύντομη απάντηση θα δώσω.
Για να μην παρεξηγηθώ, θα έλεγα και ναι και όχι και εννοώ ανάλογα τα πιστεύω του κάθε ανθρώπου.
Μου αρέσει που μου έχει δοθεί, θα έλεγα, αυτό το Θείο χάρισμα να αγιογραφώ δηλαδή, γι ΄ αυτό και οι Άγιοι είναι όλοι αγαπημένοι!
Κάποιος συγκεκριμένα, όχι.
Ερώτηση: Ένα μήνυμά σας για τις Άγιες ημέρες που έρχονται;
Απάντηση: Καλή Ανάσταση!!!
Υγεία σε όλους στον κόσμο και ειρήνη.
Επίκαιρο νομίζω!!!
(Τον κ. Ηλία Δημάκη θα το βρείτε στο Εργαστήρι του, επί της οδού Ρ. Φεραίου 4, στην Καρδίτσα. Τηλέφωνο επικοινωνίας: 24410-28234).
Βάσω Μπαλαμπάνη
